Göz, vücudun geneline göre oldukça karmaşık bir ağ, damar ve kas yapısına sahip bir organdır. Her gözün dışında, gözü yatay ve dikey yönde hareket ettiren 6 kas bulunur.
Şaşılık (strabismus), iki gözün birbirine paralel olmadığı, farklı noktalara baktığı durumdur. Nedeni, gözü dışarıdan kontrol eden bu kasların gücünün olması gerekenden az ya da fazla olmasıdır. Halk arasında “çarpık göz” olarak da bilinir.
Şaşılık kaymanın yönüne göre nasıl sınıflandırılır?
Şaşılık bazen geçicidir, bazen de kalıcı sonuçlara yol açabilir. Yalnızca bir gözde görülebileceği gibi her iki gözde de görülebilir. Bir gözün referans alındığı anatomik sınıflandırmada şu türler vardır:
- İçe kayma (ezotropya): Bir göz, diğerine göre daha içe doğru kaymıştır.
- Dışa kayma (ekzotropya): Bir göz, diğerine göre daha dışarıda görünür.
- Aşağı kayma (hipotropya): Diğer göz, referans göze göre daha aşağıda durur.
- Yukarı kayma (hipertropya): Diğer göz, referans göze göre daha yukarıda durur.
Şaşılık neden olur?
Şaşılığın tek bir nedeni yoktur. Başlıca nedenler şunlardır:
- Hamilelik döneminde ya da doğum sırasında yaşanan sorunlar
- Ailede şaşılık öyküsü (genetik yatkınlık)
- Çocukluk döneminde geçirilen hastalıklar
- Ateşli bir hastalık geçirmiş olmak
- Düşme, ameliyat ya da herhangi bir kaza
2–3 yaş ve üzerindeki çocuklarda görülen şaşılıkta gözde başka bir bozukluk olup olmadığı da kontrol edilmelidir.
Kaza ya da kafa travması sonucunda, göz kaslarının hareketini yöneten beyindeki optik merkezde felç gelişirse göz kasları etkilenebilir ve şaşılık ortaya çıkabilir. Yüksek tansiyonu olanlarda tansiyonun, şeker hastalarında ise kan şekerinin kontrol altında tutulamaması da bu merkezde hasara ve dolayısıyla şaşılığa yol açabilir.
Şaşılığın belirtileri nelerdir?
Hastaların muayenede en sık dile getirdiği belirtiler şunlardır:
- İki göz arasındaki simetrinin (yatay ve dikey yöndeki paralelliğin) bozulması ve bunun dışarıdan fark edilmesi
- Sık sık ya da aralıklarla göz sulanması
- Göz ağrısı ve baş ağrısı
- Çift görme ya da üç boyutlu (3D) görmenin azalması veya kaybolması
- Nesneleri ve kişileri flu, bulanık görme
Şaşılık türleri nelerdir?
Toplumda en sık görülen şaşılık türleri şöyle sıralanabilir:
- Doğumsal göz kaymaları
- Gizli şaşılık
- Kırma kusurlarına bağlı şaşılık
- Felce bağlı şaşılık
- Yetişkinlerde görülen şaşılık
- Özel şaşılık türleri
Doğumsal (konjenital) göz kaymaları
Bu tür göz kaymaları genellikle doğumdan sonraki ilk aylarda başlar ve bir yaşına kadar belirginleşir. Erken tanı ve gerektiğinde tedavi için düzenli göz hekimi kontrolü önemlidir.
Doğumsal göz kayması, ilk aylarda yapılan ayrıntılı bir göz muayenesiyle teşhis edilebilir ve hekim belirli aralıklarla kontrol isteyebilir. Bebeklerde genellikle hafif ya da orta derecede hipermetropi görülebildiğinden, bebeğinin gözlerinde kayma fark eden ailelerin göz hekimi kontrolünü ertelememesi önerilir.
Kırma kusurlarına bağlı şaşılık
Gözdeki kırma kusuruna bağlı şaşılık genellikle 1–2 yaşlarında başlar. İleri derecede hipermetropisi olan çocuklarda sık görülür ve ailelerin anlattığı öyküler çoğu zaman birbirine benzer.
Bu tür şaşılık tamamen ya da kısmen düzeltilebilir. Şaşılık aniden başlayabilir; düşme ya da ani yükselen ateş gibi durumlardan sonra ortaya çıkabilir.
Gizli şaşılık nedir?
Gizli şaşılık, gözlerden biri kapatıldığında dışarıdan fark edilebilen bir şaşılık türüdür ve ülkemizde sık görülür. İki göz birlikte açıkken kayma dışarıdan anlaşılmaz; ancak göz hekimi muayenesiyle ayırt edilebilir.
Gizli şaşılığı olan hastada kırma kusuru da varsa şikâyetler artar. Bu hastaların en sık dile getirdiği şikâyet, kitap okurken ortaya çıkan baş ağrısıdır.
Felce bağlı şaşılık
Bebeklik döneminde yaşanan travma, zor doğum ve yüksek ateş; multipl skleroz gibi sinir sistemini etkileyen hastalıklar; kafa içi tümör ve kistler göz kaslarını etkileyerek şaşılığa yol açabilir. Beyindeki optik merkezi baskılayan bu durumlarda hastalar genellikle çift görmeden yakınır.
Felce bağlı şaşılık küçük yaşlarda geçici olabilirken, ergenlik ve yetişkinlik döneminde kalıcı olabilir.
Yetişkinlerde göz kaymaları
Daha çok ergenlik ve yetişkinlik döneminde görülen bu göz kaymaları genellikle dışa kayma (ekzotropya) şeklindedir. Gözü dışa doğru hareket ettiren kasların fazla, içe doğru hareket ettiren kasların az çalışması sonucu oluşabilir.
Özel şaşılık türleri
Bazen doğuştan itibaren göz kaslarında işlev (fonksiyon) bozukluğu görülebilir. İşlev bozukluğuna bağlı şaşılıkta göz tembelliğine özellikle dikkat edilmelidir.